Nederland Inclusief Podcast
Nederland Inclusief is de podcast van Bureau NCDR (Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme). In deze podcast gaat NCDR Rabin Baldewsingh in gesprek over alle facetten die volgens jou en de gasten concreet bijdragen aan een inclusieve samenleving, waarin gelijkwaardigheid gedragen wordt.
Nederland Inclusief Podcast
Inclusief herdenken slavernijverleden met Astrid Elburg
Use Left/Right to seek, Home/End to jump to start or end. Hold shift to jump forward or backward.
Heb je een vraag of opmerking over Nederland Inclusief Podcast? Stuur hier je bericht!
Hoe geef je het Nederlandse slavernijverleden een blijvende plek in onze gezamenlijke geschiedenis? En misschien nog belangrijker: hoe kijk je vanuit dat verleden naar de toekomst?
In deze aflevering van Nederland Inclusief gaat Rabin Baldewsingh in gesprek met Astrid Elburg, voorzitter van het (inter)nationaal Herdenkingscomité Slavernijverleden.
Ze spreken over de betekenis van herdenken, de verhalen en perspectieven die daarin een plek verdienen en de vraag hoe je ervoor zorgt dat het slavernijverleden niet alleen rond officiële herdenkingsmomenten aandacht krijgt. Maar het gesprek gaat ook over wat er ná het herdenken komt.
Want wat betekent de doorwerking van het slavernijverleden vandaag de dag? Welke rol spelen waardigheid en weerbaarheid daarin? En wat is ervoor nodig om ervoor te zorgen dat volgende generaties anders naar dit verleden én naar hun eigen toekomst kunnen kijken?
Een persoonlijk en bevlogen gesprek over herinneren, erkennen en vooruitkijken.
Meer over de Nederland Inclusief Podcast:
In de Nederland Inclusief Podcast gaat Rabin Baldewsingh in gesprek over alle facetten die volgens jou en de gasten concreet bijdragen aan een inclusieve samenleving, waarin gelijkwaardigheid gedragen wordt.
Heb jij vragen of onderwerpen die interessant zijn voor deze podcast. Laat het ons weten en stuur dan een DM (direct message) via LinkedIn of Instagram.
Host: NCDR Rabin Baldewsingh
Redactie & productie: Janine Bonenberg & Marleen Toxopeus (PodcastLeaders)
Promotie: Elif Orhan
Meer over de NCDR
De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is een onafhankelijke regeringscommissaris die is ingesteld om de aanpak van discriminatie en racisme in Nederland te versterken. Dit gebeurde naar aanleiding van de Black Lives Matterprotesten en de Toeslagenaffaire. Deze gebeurtenissen benadrukten de noodzaak van een gecoördineerde en structurele aanpak van discriminatie en racisme. Sinds de oprichting op 15 oktober 2021 bekleedt Rabin Baldewsingh de functie van NCDR.
Als we dit gesprek over tien jaar weer voeren en dan zou ik je vragen van blik eens even terug. Wat hebben we dan veranderd? Wat is er dan veranderd in Nederland als het gaat om het denken over het slavernijverleden? Maar vooral ook de positie van in dit geval de zwarte gemeenschap. Is er dan wel iets veranderd?
Speaker 3Als ik zeg Nederland inclusief. Wat komt er dan bij jou als eerste naar boven? Dit is de podcast van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Rabin Baldewsingh gaat in gesprek over alle facetten die volgens jou en de gasten bijdragen aan een inclusieve samenleving, waarin gelijkwaardigheid gedragen wordt. En in deze podcast gaan we verder dan alleen constateren door juist een brug te slaan naar concrete stappen die jij, ik, de samenleving en overheid vandaag al kunnen zetten.
Speaker 1Ja, dag allemaal. Welkom bij Nederland Inclusief, de podcast van de Nationaal Coördinator tegen discriminatie en racisme. Mijn naam is Rabin Baldewsingh. En vandaag zit ik met een bijzondere gast hier aan tafel. Ik ben ontzettend blij dat zij vandaag hier aan tafel zit, en dat is niemand minder dan Astrid Elburg. Voorzitter van eigenlijk het Nationale Herdenkingscomité Slavenijverleden.
Speaker 2Internationaal.
Speaker 1Internationaal zelfs. Kijk. Maar nu we het toch dan direct hierover hebben, Astrid, eerst natuurlijk welkom. Fijn dat je weer hier aanwezig bent. Maar ik wil toch een beetje weten wat eigenlijk jullie belangrijkste taak is als herdenkingscomité.
Speaker 3Nou, zoals iedereen heeft kunnen waarnemen en horen, is het herdenkingscomité opgericht na de verontschuldigingen van eerst Rutte, daarna de koning op dit dossier. De verontschuldigingen voor het slavenij verleden. Daar horen een paar regio's bij, vanuit de Nederlandse gedachte. Nederland, hier wonen heel veel nazaten. Die heel erg hun best hebben gedaan om dit dossier op de kaart te brengen en te houden, tegen elke verdrukking in. En de nazaten bestaanden uit natuurlijk mensen uit Suriname. Waarvan we ook waar ik aandacht vraag voor de Inheemse en de Marons. Maar ook mensen uit alle verschillende Caribische landen en eilanden. Waar ook natuurlijk Nederland hoorde tot het Koninkrijk. Sommigen zijn nu wat verzelfstandigd. Anderen zijn speciale gemeenten.
Speaker 1Ja, de landen natuurlijk Curaçao, Aruba en Sint Maarten.
Speaker 2En de anderen zijn de eilanden. Die horen tot het Koninkrijk.
Speaker 1Bonaire, Saba en St. Eustatius.
Speaker 2En dan hebben wij Suriname. Als onafhankelijk land. En Suriname die nadrukkelijk is uitgenodigd om ook een onderdeel te zijn van dit dossier.
Speaker 1Bijzonder? Als onafhankelijk land ook.
Speaker 2Als onafhankelijk land. Maar Suriname hoort er onherroepelijk bij. Of zeg maar onherroepelijk onmiskenbaar bij. Omdat natuurlijk ook heel veel nazaten van de Surinamers hier wonen en die hiervoor gestreden hebben. En ik zeg nadrukkelijk dat er niet alleen maar voorouders waren, de tot slaaf gemaakten. Maar er zijn ontzettend veel voorgangers. Dus mensen die in Suriname bezig zijn. Maar ook Surinamers die hier bezig zijn. Surinamers die daarna samen zijn gaan werken met de mensen uit de Caribische gemeenschappen. Maar in die Surinaamse gemeenschappen zaten natuurlijk ook de Marons en ook de inheemsen. Dus het is een breed palet wat wij herdenken. Dus wij herdenken in Nederland het slavernijverleden. Dat wordt tot en bij 2027 nog door NiNsee (Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis) gedaan. Daarna nemen wij het over het herdenkingscomité, dus overkoepelend herdenkingscomité slavendijverleden. En wij willen er ook voor zorgen dat de herdenkingen op de Caribische eilanden, dat die ook naar een waardig niveau gedeeld worden, want mensen hebben daar altijd herdacht, ook Tula. Een aantal helden, die zijn altijd herdacht. Maar wij willen geld beschikbaar hebben waardoor die herdenkingen een waardiger karakter hebben, maar ook activiteiten in aanloop naar de herdenkingen toe. En ook activiteiten, bijvoorbeeld festiviteiten, vieringen naast de herdenkingen.
Speaker 1Welke activiteiten zou ik moeten nadenken? Onderwijsprojecten, tentoonstellingen?
Speaker 2Wat mensen bijvoorbeeld op de Caribische eilanden veel doen, is in gesprek gaan met de oudere generaties. Wat zijn hun ervaringen? Dus intergenerationeel. Er is één. Twee, er is altijd wel onderzoek gedaan. Want we moeten niet doen alsof er hier geen onderzoek naar gedaan is. Maar het onderzoek is altijd gebeurd vanuit een westers perspectief, een Nederlands perspectief. Want westerlingen zitten overal dingen te onderzoeken. Maar wat mensen zeggen, we hebben ook onze eigen verhalen en we willen ze laten opschrijven door onze eigen mensen. Want het zou best eens kunnen dat onze perspectieven en de conclusies die we trekken uit de ervaringen die er zijn, dat die heel anders zijn.
Speaker 1Betekent dit dan dat jullie het hele jaar door bezig zijn? Want kijk, de herdenkingen zijn op wat is het, 1 juli, Keti Koti, 17 augustus, Tula. En inderdaad, misschien wat andere? Maar concentreren jullie ook dan op allerlei andere activiteiten over het hele jaar door, of is het alleen eigenlijk dit soort momenten?
Speaker 2Nou, het herdenkingscomité slavernijverleden hier, we hebben hier een werkorganisatie. Wij zijn het hele jaar door ermee bezig. Om dat tot stand te brengen en die samenwerking in orde te krijgen. Om ook te kijken welke gemeenten ze hier willen meedoen. We hebben hier in Nederland 25 lokale herdenkingscomités. Hoe stemmen we die op elkaar af? En welke festiviteiten zijn er? En hoe zorgen we ervoor dat de dialoog, want dat is ook een van de opdrachten, de dialoog gaande blijft. Maar bijvoorbeeld in Suriname en op de Caribische eilanden hebben mensen andere culturen. Een Surinamer die hier woont, is na 30, 40 jaar een andere soort Surinamer geworden. In de geopolitieke, hoe zeg je dat, dynamieken, zijn andere mensen geworden. Dus ze moeten ook goed kijken naar de mensen daar. En wat je ziet, is dat in Nederland is er een herdenkingsmaand, die begint in juni. Er zijn allerlei lezingen, activiteiten, mensen die naar scholen gaan, mensen die symposia organiseren. Dus er zijn allerlei vormen van bewustwordingspraktijken, zeg maar. En onderzoek, onderzoeken die gepresenteerd worden. En soms ook vieringen met elkaar. En ik weet dat bijvoorbeeld in Amsterdam Zuidoost is er een Bigi Sma Dey . En dat betekent de dag van de grootouders, niet de voorouders, maar de grootouders. En dan worden mensen in het zonnetje gezet, verhalen. Dus er zijn allerlei activiteiten die mensen bedenken gedurende die maand. Om ervoor te zorgen dat het herdenken, als zodanig onder de aandacht is.
Speaker 1Nou, nu dan helder. Maar even toch uitpluizen in dit gesprek, wat mij betreft, wat het verschil is, tussen jullie en wat eigenlijk NiNsee doet, het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfgoed. Die zijn er, die zijn al een hele tijd. Ik hoor je net zeggen dat ze tot nu toe ook die herdenking georganiseerd hebben. Maar hoe verhoudt dat zich? Hoe moet ik het zien? Bestaat dan NiNsee straks of, of heb je daar verder niets mee te maken? Hoe moet ik het even zien?
Speaker 2Om te beginnen, het is wel heel leuk om te zeggen: ik praat dan even voor NiNsee. NiNsee bestaat het volgend jaar 25 jaar. Dus de hele periode, de aanlopen , monument en alles en alle discussies. Dat viel allemaal onder NiNsee. NiNsee doet een nationale herdenking. De eerste N van NiNsee is nationale herdenking. En wat NiNsee nu gaat doen na 2027 is een kenniscentrum. Dus alles wat NiNsee heeft gedaan de afgelopen jaren wordt gearchiveerd. Dan kunnen mensen in gesprek met NiNsee. Over hoe gaan we deze kennis die in die tijd ontwikkeld is, hoe gaan we die kennis ook beschikbaar stellen voor de samenleving. Maar ook nieuwe onderzoeken die gedaan worden, onder andere op het gebied van doorwerking. Hoe gaat het met mensen nu? En hoe slagen mensen erin om op een waardige manier te leven in een tijd waar de polarisatie ook zo groot is. Dus NiNsee gaat verder als kenniscentrum. En werkt samen met een aantal andere organisaties, zoals het Nationaal Slavernijmuseum, maar er zijn ook een aantal kenniscentra, eigenlijk Leiden. Zeeland is een groot kenniscentrum aan het opzetten. En daar werken we ook mee samen. Want een van de opdrachten die wij ook hebben, is stimuleren van kennisontwikkeling. En hoe verhouden wij ons tot NiNsee? NiNsee wordt dus een groot kenniscentrum. Wij gaan ervoor zorgen dat de herdenking gewoon door blijft gaan. Natuurlijk ook met de kennis die NiNsee hierover heeft opgedaan. Dus expertise nemen we mee. Hoe verhouden we ons? Wij zijn partners. Wij werken heel goed veel samen. We hebben allerlei commissies die samenwerken in aanloop naar die herdenkingen. Maar ook om te evalueren hoe is het gegaan? Wat missen we? Is er iets wat we in moeten komen, omdat we denken dat het past in deze tijd bij ons herdenken? We zijn gewoon partners.
Speaker 1Nou mooi. Jij mag aan het Herdenkingscomité natuurlijk als voorzitter, nou ja, goed leiden, zeg maar. Wat hoop je uiteindelijk ermee te bereiken met die herdenkingen?
Speaker 2Wat hoop ik hiermee te bereiken? In mijn observaties, ik woon hier bijna 50 jaar in het land, heb ik ook bijvoorbeeld de herdenking van Comité 4 mei, maar ook holocaust. Ik heb die herdenkingen zich zien ontwikkelen. Maar ik heb ook de Indische herdenking zich zien ontwikkelen. Er is de Molukse herdenking erbij gekomen. Ik weet ook dat er zo hier en daar ook Hindoestaanse of contractarbeiders herdenkingen zijn. Dus je ziet dat wij hebben een hele specifieke herinneringscultuur in Nederland. Want overigens, al die landen waar die mensen vandaan komen, zijn er ook herinneringsculturen. Maar we hebben ook een herdenkingspraktijk, zo noem ik dat heel mooi. Dat wil zeggen hoe ziet dat er uit. En wat we willen bereiken, is dat wij binnen die herinneringscultuur een herdenkingspraktijk hebben opgezet. Overigens dankzij onszelf. Het is ons niet gegeven. Het heeft heel veel strijd en discussie gekost door allerlei verschillende politieke dynamieken heen, maar ook internationaal. Wat we willen bereiken, is dat het iets is dat het een domein is geworden, wat niet meer te denken is uit de Nederlandse cultuur.
Speaker 1Het is niet meer weg te denken. Het is niet meer weg te denken.
Speaker 2Het is niet meer weg te denken. Dankzij de mensen die hier naartoe gekomen zijn en die vanuit hun leven hier op zoek waren, ook naar hun eigen geschiedenissen, maar ook hun bijdrage aan de samenleving. Maar ook op zoek naar hun eigen verhalen, die hun waardigheid binnen die Nederlandse cultuur onderstrepen.
Speaker 1Maar wat je nou ziet, het is goed dat je dit even zegt. Maar tegelijkertijd denk ik, ja, dat is de kracht geweest van die gemeenschap, om dit als het ware af te dwingen. Maar ik constateer. Misschien heb ik het ook wel mis. Dat die herdenkingen ook wel binnen de eigen groep blijft. Dus dat bijvoorbeeld richting de witte Nederlander wel wat moeizamer gaat of nauwelijks vorm heeft gekregen, herken jij dat ook? En zie jij hier een taak voor jullie zelf om daar veranderingen in te brengen, moet ik het zo zien?
Speaker 2Nou wat je ziet, is dat als je kijkt naar die verschillende lokale herdenkingen, zijn meestal wat breder. Breder. Maar zijn meestal initiatieven van individuen. Dus als je kijkt naar Drenthe of Tilburg. Individuen zijn daarmee begonnen. Die hebben mensen meegekregen, soms van kleine gemeentes of dorpen, soms in vriendengroepjes. En je ziet dus dat als je het op de televisie ziet, dan heb je een ander beeld dan wanneer je in het land gaat kijken. Nou, een hele mooie manier om meer mensen bij elkaar te brengen, en dan moet je lange termijn denken. Dat zijn de vieringen daarna, die festivals, net zoals de bevrijdingsfestivals. En op die festivals, als ik kijk naar Amsterdam, dan zie je op het Museum plein. Nou ja, ik denk dat....
Speaker 1De helft is wit. .. Want iedereen houdt van lekker eten. En muziek. En verhalen. En daar hangen dus echt de vlaggen met het symbool van het Herdenkingscomité. En , maar ook in drie verschillende talen. Papiamento. Nog vier, denk ik, Engels, want het is natuurlijk de bovenwindse eilanden. En het Nederlands en Keti Koti als Surinaamse taal. Dus in alle verschillende talen brengt dat mensen bij elkaar. Dus ja, het leek vroeger alsof het afgescheiden herdenkingen waren. Maar je ziet wel steeds meer dat mensen bij elkaar komen. En ook dat gesprek met elkaar aangaan. Of überhaupt gewoon het met elkaar vieren. Maar nu ben je natuurlijk echt het comité goed vorm en inhoud aan het geven en zo. En ik ben natuurlijk geïnteresseerd in hoe ga je erin slagen, als het ware, om eigenlijk niet alleen het moment, in de kalender te laten zijn, maar dat het eigenlijk een onderdeel wordt van een breder maatschappelijk gesprek? Want ik denk dat dat wel belangrijk is. Maar ja hoe moet ik het zien? Wat gaan jullie nou doen om het wat breder, als het ware.
Speaker 2Om te beginnen hebben we de NPO die dat gewoon uitzend. Breder kun je het niet hebben. Breder kun je het niet hebben. Wat je niet kan doen, is dat je mensen bij hun lurven pakt en zeggen je zult het erover moeten hebben. Want ondertussen zien we wat er in de wereld zit. Ik hecht eraan om het ook zo te noemen. We zitten in een totaal fascistische context. Dus er zijn ook mensen die zeggen ik wil er niks mee te maken hebben. Dat kan. We leven in een democratie, er zijn mensen die zeggen van laat me met rust. Maar er zijn wel steeds meer mensen die zeggen het moet anders en het kan anders. Breder trekken, daar zul je dus op moeten investeren in kennisontwikkeling, maar ook in onderwijs. Want uit onderzoek is gebleken dat ook al staat er een, hoe zeg je dat hoofdstuk over slavernij in onze geschiedenisboeken. Tot nu toe is het afhankelijk van de docent die geschiedenis geeft, of die er aandacht aan wil besteden of niet, er wordt geen toets afgenomen. Dus er zit geen enkele consequentie aan. De docent kan ook zeggen, we slaan de bladzijden over, want ik wil niks meer maken hebben, dat kan. Dus wat waar we naartoe kunnen gaan, is dat wij vanuit het onderwijs, er zijn ook mensen bezig, zeggen dat moet een onderdeel worden in ons onderwijs, waar ook toetsen over worden afgenomen. En we moeten ook geduld hebben. Want als je kijkt naar onze voorgangers. NiNsee bestaat volgend jaar 25 jaar, als die ongeduldig waren geweest, dan was NiNsee geweest. Dus wat we ook moeten zeggen is, wij hebben nu iets neergezet. Kijk eens, we hebben hier een herdenkingscomité met al die partners. Er komt ook een museum op een gegeven moment, op De Kop van Java. NiNsee gaat kennis ontwikkelen. Zo zijn allerlei groepen in Nederland, maar ook op de Caribische eilanden, ook in Suriname. Hoe zou het kunnen zijn over twee generaties? Dus wij moeten ook lange termijn durven denken. Van als wij nu zaadjes planten en mensen meenemen, hoe kan het over 8 tot 10 jaar uitzien? Maar dat betekent wel dat wij nu als herdenkingscomité in gesprek zijn met de volgende generatie, dus niet jongeren van 16 tot 24, waar bestaat een definitie voor. Maar de dertigers en de veertigers. Dat zijn jong professionals, die belangstelling hebben voor dit thema. Om ze meteen in positie te brengen om te kijken vanuit hun studies voor mijn part geschiedenis of sociologie. Weet ik veel, antropologie, al die geschiedenis, of we ze bij elkaar kunnen brengen. Om meteen ook het zaadje te planten, zodat zij dat kunnen doorgeven. Onlangs hebben we een gesprek gehad, een diner georganiseerd met de Black Archives. Mitchell Esajas van de Black Archives en een groep om hem heen. Bij uitstek 30'ers en 40ers. Nou, die kwamen ook uit Wageningen, maar ook uit 010, 020. En breder, dat zijn de netwerken die deze Jong Professionals hebben, die de 70'ers en de 80 niet meer hebben. Nou, die waren 40 mensen, en waren zelfs influencers. Dat is dus een andere manier ook om het verhaal verder te brengen. En dat kunnen de voorgangers niet meer, maar daarom moet je meteen mensen hebben die warm langs de lijn lopen. En dan moet je meteen al mee in gesprek. En die zijn we dus nu aan het mobiliseren. Om dat lange termijn denken op de kaart te zetten.
Speaker 1Veel geduld, maar ik zie ook heel veel drive in je. Waar haal jij die drive vandaan om dit werk te doen?
Speaker 2Zo. Ik vind het altijd mooi als er een moment van stilte valt. Dat viel net.
Speaker 1Ik zie jou heel gedreven met dit dossier bezig zijn. Ik bedoel, de manier waarop je nu praat met al die gebaren enzovoort. En dan denk ik, het zit zoveel energie erachter, er moet ergens vandaan komen. Je moet gewoon ook een stip op de horizon hebben gezet.
Speaker 2Ondertussen valt mijn oog op een tekst aan je muren. Gedreven door gelijkwaardigheid. Begrijp je? Inclusie, dat is een ander ding, maar gedreven door gelijkwaardigheid. Dat drijft mij. En ook misschien is dat heel mooi om te zeggen. Ik ben nu ook bezig een boek te schrijven over weerbaarheid en waardigheid. In die gelijkwaardigheid zit ook waardigheid. En in die waardigheid zit ook waarde. Waar halen we onze waarde vandaan als we leven in systemen die ons voortdurend kleineren, dat is jullie vak. Wat moet je kunnen om je waardigheid te behouden, te beschermen, zodat je die gelijkwaardigheid zonder dat het polariseert, kan claimen. En daar word ik door gedreven. Dus ik ben heel erg persoonlijk bezig met de versterking van onze gemeenschappen. Niet alleen de herdenking en de verwerking? Maar ik heb er iets aan toegevoegd. En dat is mijn persoonlijke drijfveer.
Speaker 1Speelt daarbij ook jou. Je bent Afro-Surinaamse afkomst, speelt, je bent een nazaat van tot slaafgemaakte. Speelt dat eigenlijk ook een rol? Speel dat hierin ook een rol? Speelt echt het concept van 1 juli, Keti Koti. Raak dat jou? Is dat iets wat stuwend werkt en zo?
Speaker 2In zoverre. Heb ik me mijn hele leven lang afgevraagd, als mensen het hadden over Black History. Werd ik altijd opstandig, want ik zei, what about Black Future? Dus wat mij drijft, is de toekomst. Maar ik realiseer me wel dat...
Speaker 1Maar de toekomst heeft te maken wel met de history..
Speaker 2Dat klopt, maar we weten ook wetenschappelijk dat we niet leren van de geschiedenis. Dat zien we dus nu ook in onze politieke situatie in de wereld. Maar wat ik heb gedaan, is dat ik letterlijk verdrietig werd. Dus fysiek verdrietig werd, als er weer een herdenking was. En ik ben met mezelf te raden gegaan en gevraagd van ja, als andere mensen zoveel energie kreeg van die herdenking, waarom word ik er verdrietig van? En toen heb ik een soort van mindtrucje bij mezelf bedacht. Ik zeg, als ik voor de toekomst sta, wat zou ik goed accepteren als een opdracht aan mij? En toen kwam er een mooi concept in mijn hoofd en ik zeg, oké, wat is het tegenovergestelde van slaaf? Meester. Wat is het tegenovergestelde van verleden, de toekomst? En toen heb ik er in mijn hart van gemaakt: ik ben dus bedoeld voor een meesterlijke toekomst. Er zijn mensen die zorgen voor het slavernij verleden, en ik ben de partner van de mensen om ervoor te zorgen dat we een meesterlijke toekomst hebben. En daar ontmoeten we elkaar.
Speaker 1Jij gaat ons leiden richting de toekomst...
Speaker 2Maar wel met medenemen van al die mensen, die partners, die gedreven worden door historische kennis.
Speaker 1Maar daar zit een probleempje bij... (je hoort het na de rubriek)
Speaker 3[RUBRIEK NEDERLAND INCLUSIEF] Om te voorkomen dat we in deze podcast alleen over een gelijkwaardige Nederlandse samenleving praten, delen we ook graag het geluid en antwoord vanuit onze samenleving. Op de vraag. Als ik zeg Nederland inclusief. Wat zeg jij dan?
Speaker 3Dat iedereen zichzelf kan zijn.
SpeakerSpeaker
Nederland wordt beter.
SpeakerIets wat Rabin altijd zegt bij ons op het bureau en dat is het beschermen van het verschil. En dat is waar artikel 1 eigenlijk voor staat. Althans, dat is hoe wij hem op het bureau interpreteren.
SpeakerMeedoen, gelijkheid, rechtvaardigheid.
Speaker 1Nog steeds aan tafel Astrid Tilburg, voorzitter van het Nationaal Herdenkingscomité Slavernijverleden. Erg eervol dat ze hier vandaag is gekomen om over dit onderwerp te praten. Maar goed, Astrid heeft het net gehad over de toekomst en zo. Maar wat mij nou boeit in dit hele verhaal is, en daar wil ik toch even met je bij stilstaan, om dus die toekomst precies te kunnen duiden. Kijk, er wordt natuurlijk vaak gesproken over die doorwerking van die slavernij van dat slavernij verleden. Wat betekent dat dan heel concreet voor jou, die doorwerking? Zie jij dat ook zo, zoals de discussie plaatsvindt? Er is een doorwerking. En daar lijden heel veel mensen of groepen mensen eronder, omdat ze achtergesteld worden, uitgesloten worden, anders behandeld worden. En hoe kun je dan die toekomst meesterlijk maken, garanderen?
Speaker 2Nou, ik noem het dan altijd kort, want ik ben altijd ook van de taal, de toekomst van het verleden. Dat is ook een hele mooie. De toekomst van het verleden. Kijk, men weet ook wetenschappelijk vastgesteld als mensen historische trauma's hebben meegemaakt. En met historische trauma's, dat gaat niet over één jaar of gaat dus over een hele lange periode. Dan zit dat in mensen hun genen. Mens nemen het mee. Dat betekent als mensen blootgesteld worden aan documentaires of wat dan ook, dan voelen mensen het van binnen. Ik kon als kind bijvoorbeeld heel slecht kijken naar Kunta Kinte.
Speaker 1Ja Roots, die serie.
Speaker 2Ik dacht, wat is er nou met me aan de hand? Waarom word ik zo diep geraakt? En mensen herkennen dit. En je moet je voorstellen, na de holocaust zijn heel veel programma's opgetuigd voor het Joodse deel van onze samenleving. En die programma's zijn nog steeds Joodsmaatschappelijk werk. Als er documentaires zijn over zijn dingen aan de hand, dan is er Joodsmaatschappelijk werk 24 uur per dag beschikbaar. Dat is er voor heel veel andere groepen niet. Dat betekent dat wij weten dat er iets is wat je met je meedraagt en dat getriggerd kan worden. Als je dat erkent, dan moet je ermee aan de slag. Dat gaat niet weg. Maar je kan het dragelijk maken om vervolgens vrij de toekomst in te kijken. Ware het niet dat de doorwerking, dat zit niet alleen maar in mij, of van de nazaten. De doorwerking zit nog steeds in alle systemen. Neo-kolonialisme, enzovoort, enzovoort. Het zit in onze systemen. En dat zijn de systemen die jullie blootleggen als het gaat om institutioneel racisme. Als het gaat om iemand die weer is doodgeschoten in Rotterdam, of waar dan ook. Het gaat om als je gaat reizen, dat je uit de rij wordt geplukt. Als het gaat om toeslagen affaire. Die doorwerking is niet alleen maar in ons. Die doorwerking zit ook in de systemen waardoor wij dagelijks hoog sociaal risico lopen, om microtrauma's op te lopen die zich ophopen. En het heet letterlijk in de literatuur: cumulatieve blootstelling aan uitsluiting en discriminatie. En wij lopen, mensen die dit risico lopen, hebben tien keer zoveel kans om mentale problemen op te lopen, die soms naar binnen slaan. Hart-problemen en allerlei defecten van binnen. Dus mentaal, fysiek, maar ook door die achterstelling en doordat je de kracht niet hebt. economisch, sociaal en economisch. Alle cijfers wijzen dat uit. Want bij gelijke intellectuele geschiktheid, kennelijk, word je behandeld als ondergeschikt. Als je kijkt naar de manier waarop organisaties ingericht zijn en de positie van bi-culturelen op de arbeidsmarkt, dan zie je dat doorstroom en behoud een probleem is. En niet alleen omdat mensen het niet zouden kunnen, zeggen mensen licht aan de kwaliteit. Maar omdat er gewoon structureel tegenwerking is van mensen om door te komen.
Speaker 1Maar als deze doorwerking dan zo stevig is en ook wel verankerd in die samenleving, hoe kunnen we dan aan de toekomst zodanig tegemoet treden dat er sprake is van dus wel die gelijkwaardigheid.
Speaker 2Ik heb en het is heel gek, mijn studieachtergrond, of een van mijn studieachtergronden is filosofie. Dus ik bevraag ook de psychologie en al die logieën die ons categoriseren. Categoriseren, criminaliseren, programmeren enzovoort, enzovoort. En ik ben me letterlijk gaan afvragen hoe ik de verantwoordelijkheid kan nemen over mijn eigen gelijkwaardigheid. Wie zorgt er voor mij als deze systemen gewoon doorwerken, hoe ga ik voor mezelf zorgen? Want ik kan wel blijven roepen, mag niet, mag niet, mag niet. Dat kan dus wel. En het bewijslast ligt bij mij. Ik moet iedere keer aantonen dat het discriminatie was. Nou, dat geld moet je hebben, want recht en rechtvaardigheid zijn twee verschillende dingen. Het recht is dat je geld hebt om een advocaat te betalen. Rechtvaardigheid is een moreel ding. Als onze samenlevingen geen moraliteit hebben. Om ze iedere keer kunnen aantonen dat wij toch in het ongelijk hadden, het was geen discriminatie. Het was niet zo bedoeld, of wat dan ook, wie zorgt er dan voor mij? Nou, dat vlak heb ik ooit een keer tijdens een symposium had geroepen bij de VU? En toen heb ik acht jaar lang een ondersvak mogen ontwikkelen. Op het snijvlak tussen sociale wetenschappen en neurowetenschappen. Wat doet je sociale positionering? Wat doet het met je neurogesteldheid, met je neurologische gesteldheid? Wat doet het met je als je altijd als ondergeschikt wordt neergezet? Ik heb een vak met internationale studenten van Beiroet tot en met Bogota, zeker en overal. Ik heb eerst de contouren van het vak geschreven. En ik heb het acht jaar gegeven, waardoor er ook input was van jonge mensen uit de hele wereld. Die ook in die positie soms zaten, soms ook niet. Dus ze zaten ook voor mensen uit de dominante groep. En we hebben een vak ontwikkeld dat heet From Survival to Revival. Hoe kom je uit die survival modus? De fight, flight of freeze. Hoe komen we, en dat heb ik erbij bedacht, ook vanwege mijn taligheid. Maar wat zien we nou als mensen gewoon willen leven? Wat observeren we?
Speaker 1Maar hoe komen we eruit dan? Want ik wil naar het meesterlijke toekomst.
Speaker 2Wat wij zoeken, is, wij willen naar de flow. Wij willen er gewoon zijn. Wij willen gewoon zijn, gezien worden als mensen. En als het op papier staat, dan is het niet genoeg. Wat is de praktijk from justice to practice? Wat is de dagelijkse praktijk die wij moeten beheersen? De competenties die wij moeten beheersen om A onze waardigheid te kunnen beschermen. En om die mensen te kunnen zijn, te durven zijn. Die wij bedoeld waren te zijn. Hoe gaan we dat doen? En hoe kom je daar? Dat zijn trainingen die programma's heb ik gemaakt. En het is mooi om te zeggen, want vorige week was er hier een mevrouw Dr. Degree. Dat is een mevrouw uit Atlanta, een professor. En die hield hier lezingen en die gingen over healing. Hoe kun jezelf healen als je dit met je meedraagt, omdat het niet alleen maar op individueel niveau impact heeft, op hele gemeenschappen. Hoe kunnen we ermee aan de slag? En zij hebben onderzoek daarna gedaan, dus echt gepromoveerd daarin. En ik heb toen tegen gezegd: een van de dingen die ik doe, is dat ik met mensen aan de slag ga om te observeren. Om te kijken wat er gebeurt, wat er met ze gebeurt op het moment dat ze risico lopen. Dus ze observeren niet alleen de buitenwereld, maar ook zichzelf. Wat doet het met me? En vanaf het moment dat het iets met je doet, dan kunnen we kunnen we gaan werken. Dus je gaat uit je hoofd, van het had en dat mag niet, je gaat naar je buik. Want je buik vertelt je dat je nu ontzettend gekwetst bent. En dan gaan we van daaruit kijken wat jij gepersonaliseerd nodig hebt om eruit te komen om jezelf te hielen. En wat gebeurt er? Alle theorieën is hierover onderzocht, al sinds 18 zoveel. Ik wil hier veel noemen W.E.B. Dubois, die hierover geschreven heeft, een mensenrechten activist. Maar later ook Achille Mbembe, die heeft geconstateerd dat sommige mensenlevens minder waard zijn dan andere mensenlevens. Dat zien we gewoon. Wat we doen is, we nemen op persoonlijk niveau trainen we mensen, individuen om hiermee om te gaan. En soms ook in een groep. Want de ene mens heeft andere sociale strategieën dan de andere. De een is extravert, de ander is introvert, de een is een man, de ander is een vrouw, de ene is een jongere, de ander is een oudere. Wat voor verschillende strategieën hanteer je en gebruik je om je om je waardigheid zodanig te beschermen, zodat je een betere toekomst hebt. Want waardigheid is niet iets wat je roept, waardigheid is iets wat je doet. En dat geldt voor zoveel dingen. Het is iets wat je doet, wat jonge mensen zien, wat andere mensen ook zien als je binnenkomt, dat jij niet meteen in die, hoe zeg je dat, sub-assertieve situatie terechtkomt. Omdat mensen gaan blijven, ze gaan je blijven beledigen. Maar hoe doe je het zo zonder dat je meteen in de fight terechtkomt. Nou, dat zijn hele programma's, en ze hebben mij gevraagd in Amerika om over deze concrete handvatten, competenties te komen praten. Want zij hebben ook alle theorieën. En ik heb ze laten zien hoe dat kan. En er is een prachtig, prachtig concept ben ik tegengekomen in Korea. En dat noemen ze mindful-based social emotional learning. Mindful-based. Dus je kijkt er naar buiten, wat buiten met je gaat doen, dat zeggen de cijfers. Vervolgens ga je het observeren, je observeert jezelf. Dus het is gebaseerd op heel veel observatie, zelfobservatie. Maar ook zelfontwikkeling, zelfontplooiing. En vervolgens ook gaan kijken bij wie het heel goed kan. Dus hiervoor heb je ook modelleren nodig. Kijken naar sommige mensen die het van nature hebben.
Speaker 1Maar bij individuen is het natuurlijk makkelijk maar hier gaat het, zeker als het gaat om mensen die nazaten zijn van tot slaafgemaakte, gaat het om een grote groep. Absoluut. Hoe kun je dan die groep in zijn geheel zodanig in een positie plaatsen dat er sprake is van gelijkwaardigheden?
Speaker 2Door het zijn allemaal parallele concepten richtingen. Individuen trainen, groepen trainen om te laten zien dat het niet one size fits all is. Je hoeft geen rolmodelling. Je moet je zijn eigen rolmodel worden daarin. Dus je gaat met elkaar in gesprek van hoe doe jij het, hoe doe jij het? Dat je groepen kan trainen, je biedt ze programma's aan. Vervolgens wat je daarmee maakt. Je creëert voorbeelden, voorbeeldfiguren die hierover kunnen vertellen wat het met hen gedaan heeft. Niemand leert ons dat. We komen bijna als vanzelfsprekend in ondergeschikte posities terecht. Als je op straat loopt al, wie leert ons met onze huidskleuren om te gaan? Want of je zwart of bruin bent, in de manier waarop de wereld is ingericht, heeft het consequenties. Het heeft voor mij consequenties als ik in een publieke ruimte ben, een zwarte vrouw. Niemand vertelt ons dat, omdat iedereen ons leert dat artikel 1 ons gaat helpen, daar hebben we het al eerder over gehad. Maar hoe kan ik mezelf helpen? Dat kan je op individueel doen niveau doen, op groepsniveau en een gemeenschapsniveau. En wat is nou het mooie? Kinderen zien dit. Kinderen zien ook dat hun ouders zich anders gedragen en zien dat hun ouders zichzelf kunnen beschermen. Want kinderen leren het meest van wat ze zien van gedrag van ouders dan wat je aan hun hoofd tettert. Want op een gegeven moment gaan ze zich ook tegen je afzetten.
Speaker 1Als we dit gesprek over tien jaar weer voeren. En dan zou ik je vragen van blik eens even terug. Wat hebben we dan veranderd? Wat is er dan veranderd in Nederland als het gaat om het denken over het slavernijverleden. Maar vooral ook de positie van in dit geval de zwarte gemeenschap. Is er dan wel iets veranderd? Of is de tijd daar veel te kort voor?
Speaker 2Nee, nee, tien jaar vind ik een heel mooie tijd. Kijk, Nederland leeft niet onder een steen. Nederland is onderdeel van de Europese Commissie. Nederland is onderdeel van de Verenigde Naties. Dus als er allemaal amendementen en resoluties worden ingediend, dan gaat Nederland ook mee. Nederland is het kleine broertje van Amerika. Dus als wij kijken naar wat er gaat veranderen, moeten we ook kijken naar de hele wereld. Want als er iemand daar mensen oppakt, ICE, dan betekent het dat het in onze structuren ook zit, al was het maar via social media. We leven niet onder een steen. Wat is er wel veranderd, is dat die gemeenschappen sterker zijn geworden. Hun sociale strategieën zijn veel adaptiever geworden. Dus als de context verandert, moet jij je weerbaar worden tegen de context? We hebben nu op dit moment in Nederland hebben we een hele discussie over een weerbare samenleving. Omdat er oorlogen zijn. Hoe worden we als samenleving weerbaarder? En dat vind ik een hele mooie vergelijking. Want wij zien dat een heleboel van onze mensen depressief worden door alles van alles wat er aan de hand is. Dus hoe kunnen we ervoor zorgen, dus de cure, hoe kunnen we mensen preventief ervoor zorgen dat mensen voor zichzelf kunnen zorgen, zodat we niet zo'n druk legt op de samenleving? Nou, in dit thema is het ook zo. Hoe kunnen wij, waar zijn we over tien jaar, dan hoop ik dat het Herdenkingscomité heeft bijgedragen aan weerbaardere gemeenschappen, waardoor mensen handvatten hebben om met zichzelf om te gaan, waardoor ze naar de volgende generaties toe ook ander gedrag laten zien. In plaats van alleen maar vragen: zie ons als mens.
Speaker 1Gemeenschappen zeg je. Terecht denk ik ook wel, maar dan wil ik één gemeenschap eruit halen, zo aan het eind van dit gesprek. Kijk, uiteraard de zwarte gemeenschap. Ik denk ook, vroeger zeiden we de ontvangende samenleving, de witte gemeenschap in dit geval. Maar één gemeenschap die daar ook zit en zich erg ondergesneeuwd voelt, is de inheemse gemeenschap. Laatst waren wij bij een herdenking en ik zag je daar bezig en het was echt een hele serene bijeenkomst en zo. Maar hoe kunnen wij kun jij vanuit jouw positie, vanuit het herdenkingscomité hun insluiten, bij die herdenkingen? Want dat is wat zij vinden dat veel te weinig gebeurt.
Speaker 2En ze hebben gelijk. Het interessante ervan is, is dat ik tijdens COVID, ik weet niet meer in welk jaar ik denk 2022, in opdracht van NiNsee een rapport heb afgeleverd, een onderzoek heb gedaan met Freek Orsel naar inclusief herdenken. Da was een behoefte vanuit NiNsee om de mensen erbij te betrekken. En toen zagen we al de mensen in de voorprogramma's van de herdenkingen altijd openen. Dat leek dan bijna aan curiositeit. Maar we vonden dat te bij horen. En in dat onderzoek kwamen ze al die verschillende groepen die ik dus ook noemde, inheemse, de marons, de inheemsen die overigens ook bestaan uit verschillende gemeenschappen. En daarom zeg ik het ook zo nadrukkelijk. Toen ben ik met een aantal van deze gemeenschappen ook in gesprek gegaan, staan ook in het rapport over wat hun behoefte is aan her denken. Want uiteindelijk komt het erop neer dat we door de kolonisatie gewoon in gestolen land hebben geleefd, die landen zijn gewoon gestolen. En de mensen zijn gewoon uitgeroeid. Laten we elkaar geen mietje noemen. Er is maar 1% van de totale Amazonenbevolking is er over. Ik heb altijd gevonden dat de mensen er ook bij horen. Dus het was voor mij een eer om ze te mogen interviewen voor het onderzoek. En wat je waarschijnlijk ook waarneemt, is dat die mensen steeds meer ruimte hebben gekregen. We hebben veel meer ruimte gemaakt. We hebben ze erbij gehaald. Veel van die mensen zijn ook gemengd met marons die in de binnenlanden zijn gevlucht. Het zijn bijzondere mengelingen. Waardoor je ziet dat onze gemeenschappen niet zo afgescheiden zijn. Veel van die gemeenschappen lopen in elkaar door. Dus wij zitten veel met de mensen aan tafel, we vragen wat ze nodig hebben. Ik heb veel lezingen bij gewoond waarin ze hun eigen verhaal vertellen. En we zijn ontzettend trots, dat heb je gezien bij de laatste herdenkingen ook. Dat de meneer Dwayne, ik weet zijn achteraam niet dat hij een fantastisch verhaal hield over de gemeenschappen waar hij uitkomt. Daar zijn we heel trots op. We zijn heel trots op dat we dat allemaal kunnen laten zien.
Speaker 1Ja, is de pijn die zij voelen duidelijk bij jullie in het vizier om het uit te maken. Het is in vizier.
Speaker 2Het is in vizier. En kijk, als er weinig geld is, dan i s er ook weinig ruimte voor mensen. Maar we hebben ook een rapport waarin we onderbouwen dat dit heel nodig is. En we hebben natuurlijk vanuit het herdenkingscomité hebben een budget niet zo heel erg groot. Maar we kunnen wel ervoor zorgen dat we een gezien en gehoord. Omdat we ook willen laten zien dat afkomstig zijn van de Caribische eilanden of Suriname. Dat dit de mensen zijn die we zijn tegenkomen. En die hebben in hun maag gesplit. En die zijn doelbewust en niet onbewust, zijn die mensen structureel, stelselmatig uit de geschiedenisboeken gehouden. Als zijn de Indianen, en blablabla, daar kwamen wij en vervolgens verzwegen.
Speaker 1Tot slot van dit gesprek, welk boodschap zou je de luisteraars eigenlijk moeten willen meegeven of moeten willen. Welke boodschap zou je aan ze willen meegeven?
Speaker 2Wat ik sinds bijna twee jaar nu bezig ben met dit dossier, zie. is dat de sleutel bij ons ligt. De sleutel ligt bij ons.
Speaker 1Ons is? De Afro gemeenschap?
Speaker 2Wij moeten twee dingen gaan doen. Wij moeten weten dat als de politieke situaties verandert, dat we zo teruggeworpen kunnen worden. Dus alles wat mensen je van tevoren hebben beloofd, we gaan jullie zien als gelijkwaardig, kan zo op de nek omgedraaid worden als een nieuwe politieke wind waait. Dus de sleutel ligt bij ons om te zeggen, jongens, whatever happens, wij moeten onszelf versterken. Want we leven in structuren die kennelijk zo kunnen veranderen. Dus A, de sleutel ligt van ons, het is in ons belang, het is onze verantwoordelijkheid. En pas als wij sterk zijn, samen sterk zijn, kunnen we met de dominante groepen die het eigenlijk, waarvan een deel het wel wil, kunnen we in waardigheid aan die tafel zitten en zeggen what's in it for you? Want we leven in kapitalistische samenlevingen en die denken altijd in transacties. Niemand geeft je no one gives you justice of freedom. If you think you need it, take it.
Speaker 1Mooi punt om je te eindigen. Astrid Elburg, voorzitter van het Nationaal Herdenkingscomité Slavendijverleden. Astrid, het was mijn genoegen om je weer te horen tijdens deze podcast. Zeer veel dank voor je inzet en je gedrevenheid. En ik hoop gebruikmakend vanuit mijn positie. Hoop ik dat ik in als nationaal coördinator een klein beetje mag bijdragen om te komen wel tot die inclusie, wat in ieder geval onze drive is. Beste mensen, dit was het dan voor vandaag. Het was een mooi gesprek, denk ik. Blijf trouw luisteren naar deze podcast en reageer vooral, zodat we ons steeds kunnen vernieuwen. Heb je vragen of opmerkingen? Stuur een berichten naar postbus@ncdr.nl
Speaker 1Nederland Inclusief is een podcast van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Presentatie Rabin Baldewsingh. Redactie Elif Orhan. En ook die voor de promotie verantwoordelijk is. En productie en montage Marleen Toxopeus. Dit was het. Graag tot de volgende keer. Dag.
Speaker 3Heel erg bedankt voor het luisteren en als laatste nog even dit: een inclusieve samenleving is iets van, voor en door ons allemaal. Heb jij een concreet idee dat hier aan bij kan dragen? Stuur dan een direct message, oftewel een dm via Instagram of LinkedIn naar @bureauncdr En laat ons ook nog even weten via social media of een review wat je van deze aflevering vindt.